Պսիխոսոմատիկա. ինչպես է սթրեսն արտահայտվում մարմնում և ինչ անել

Երեկոյան գլուխը ցավում է, կարևոր հանդիպումից առաջ ստամոքսը կծկվում է, սիրտը հանկարծ արագ է խփում, թեև սրտաբանն ասել է, որ ամեն ինչ կարգին է։ Շատերը նման դեպքերում լսում են՝ «Պսիխոսոմատիկա է» կամ «Դուք ՎԱԴ ունեք»։ Կպատմեմ, թե ինչ է իրականում հայտնի սթրեսի և մարմնի կապի մասին, որտեղ է սկսվում առասպելը և ինչն է օգնում։

Պսիխոսոմատիկան (հոգեսոմատիկա) հոգեկանի և մարմնի կապն է. ապրումներն ազդում են օրգանիզմի աշխատանքի վրա, իսկ մարմնի հիվանդություններն ազդում են տրամադրության վրա։ Սա հորինվածք չէ և չի նշանակում, թե ամեն ինչ «երևակայության արդյունք է»։ Երբ ախտանիշը կապված է սթրեսի հետ, այն իրական է. իսկապես ցավում է, սիրտն իսկապես արագ է խփում։

Սթրեսի ժամանակ մարմինը պատրաստվում է վտանգի. արտազատվում են ադրենալին և կորտիզոլ, մկանները լարվում են, շնչառությունն արագանում է, մարսողությունը դանդաղում է։ Կարճ սթրեսից հետո ամեն ինչ վերադառնում է նախկին վիճակին։ Իսկ եթե սթրեսն ամիսներով է տևում, մարմինը կարծես չի անջատում տագնապի կոճակը։

Ինչպես է սթրեսն արտահայտվում մարմնում

Սթրեսի հետ կապը լավ հայտնի է հետևյալ ախտանիշների դեպքում՝

• Լարվածության գլխացավ. ճնշող ցավ գլխի երկու կողմերում, կարծես գլուխն օղակով սեղմել են։ Դրա հաճախ հանդիպող պատճառներից են սթրեսը, քնի պակասը և կոֆեինը։
• Մկանային լարվածություն և ցավ, հատկապես պարանոցում, ուսերում և մեջքում, սեղմված ծնոտներ։
• Որովայն. ցավ, փքվածություն, փորկապություն կամ փորլուծություն։ Գրգռված աղու համախտանիշի դեպքում սթրեսը հաճախ ուժեղացնում է ախտանիշները։
• Սրտխփոց. սթրեսն ու տագնապը դրա հաճախ հանդիպող պատճառներից են։
• Քուն. դժվար է քնել, քունը մակերեսային է, առավոտյան ուժ չկա։
• Գլխապտույտ, օդի պակասի զգացում, կոկորդում գնդիկի զգացում։

Բայց սթրեսն այս ախտանիշների միակ պատճառը չէ։ Նույն զգացողությունները լինում են վահանաձև գեղձի հիվանդությունների, սակավարյունության, սրտի ռիթմի խանգարումների, աղիքների հիվանդությունների դեպքում և որոշ դեղերից։

Առասպել «պատճառների աղյուսակների» մասին

Համացանցում տարածված են Լուիզա Հեյի ոճի աղյուսակներ, որոնց համաձայն յուրաքանչյուր հիվանդություն իբր թաքնված հուզական պատճառ ունի. կոկորդը ցավում է չասված խոսքերից, մեջքը՝ պատասխանատվության բեռից, ուռուցքը՝ թաքցրած վիրավորանքից։ Նման աղյուսակները գիտական հիմնավորում չունեն։

Դրանք վնասակար են երկու պատճառով։ Առաջին՝ մարդը կարող է հետաձգել բժշկի այցը և բաց թողնել հիվանդություն, որը լավ է բուժվում, եթե ժամանակին հայտնաբերվի։ Երկրորդ՝ դրանք մեղքը բարդում են հիվանդի վրա։ «Ուրեմն ես ինքս եմ մեղավոր, որ հիվանդացել եմ» միտքն ամոթ է ավելացնում, իսկ ամոթը չի բուժում։

Սթրեսը կարող է ուժեղացնել ախտանիշները, բայց հիվանդությունները սովորաբար բազմաթիվ պատճառներ ունեն՝ ժառանգականություն, վարակներ, ապրելակերպ, տարիք։ Ոչ մի հույզ «պատասխանատու» չէ կոնկրետ օրգանի համար։

Նախ բժիշկ, հետո հոգեբան

Եթե մարմնական ախտանիշը ձեզ անհանգստացնում է, սկսեք բժշկից։ Հանկարծակի ուժեղ գլխացավը, կրծքավանդակի ցավը, շնչառության կտրուկ դժվարացումը և ուշագնացությունը պահանջում են օգնություն նույն օրը, իսկ կյանքին սպառնացող վիճակում զանգահարեք 911։ Կղանքում արյան կամ անբացատրելի նիհարելու դեպքում առանց հետաձգելու այցելեք բժշկին։

Հետազոտությունն անհրաժեշտ է ոչ թե «ոչինչ չգտնելու» համար, այլ որպեսզի բացառվի վտանգավորը, և աշխատանքը սկսվի հստակ հիմքից։ Եթե բժիշկը չի գտել հիվանդություն, որը կբացատրեր ախտանիշները, դա չի նշանակում, որ դուք ձևացնում եք։ Դա նշանակում է, որ արժե ուշադրություն դարձնել սթրեսին, տագնապին և ապրելակերպին։ Հաճախ պետք են և՛ մեկը, և՛ մյուսը՝ բժշկի նշանակած բուժումը և հոգեբանի հետ աշխատանքը միաժամանակ։

ՎԱԴ և նևրոզ. ախտանիշները և ինչ կա այս բառերի հետևում

Վեգետոանոթային դիստոնիան (ՎԱԴ) շատերին ծանոթ է պոլիկլինիկաներից։ Բայց նման ախտորոշում չկա ո՛չ ՀՄԴ-10-ում, ո՛չ ՀՄԴ-11-ում (Հիվանդությունների միջազգային դասակարգում), և դրա համար ընդհանուր ընդունված չափանիշներ չկան։ Դա պիտակ է, որն օգտագործվում է հիմնականում հետխորհրդային բժշկության մեջ։ Դրա տակ հաճախ թաքնված են տագնապային խանգարումը, խուճապային գրոհները, դեպրեսիան, գլխացավերը, քնի խնդիրները, իսկ երբեմն նաև մարմնական հիվանդություններ, որոնք առանձին բուժում են պահանջում։

«Նևրոզ» բառն էլ այսօր բժիշկներն ավելի հազվադեպ են օգտագործում. ժամանակակից դասակարգումներում խոսում են կոնկրետ վիճակների մասին, օրինակ՝ տագնապային կամ խուճապային խանգարման։

Եթե ձեզ ծանոթ են սրտխփոցի նոպաները՝ մահվան վախով, մշտական անհանգստությունը, լարվածությունը և անքնությունը, սա առիթ է ոչ թե համակերպվել «ՎԱԴ»-ի հետ, այլ աշխատել տագնապի հետ։ Տագնապը լավ է բուժվում։

Պսիխոսոմատիկա. ինչպես ազատվել ախտանիշներից և ինչն է օգնում

• Կոգնիտիվ-վարքային թերապիա (ԿՎԹ)։ Այն օգնում է նկատել «ախտանիշ, վախ, ավելի շատ լարվածություն, ավելի ուժեղ ախտանիշ» շրջանը և դուրս գալ դրանից։ Գրգռված աղու համախտանիշի դեպքում ԿՎԹ-ի և այլ հոգեբանական մեթոդների արդյունավետությունը հաստատված է հետազոտություններով։ Բազմաթիվ մարմնական ախտանիշների դեպքում ԿՎԹ-ն նույնպես նվազեցնում է դրանք, թեև արդյունքը չափավոր է։
• Մարմնի հետ աշխատանք։ Իմ պրակտիկայում սա մարմնակենտրոն թերապիան է. սովորում ենք նկատել լարվածությունը, մինչև այն ցավի կվերածվի, և թուլացնել այն։
• Շնչառություն։ Դանդաղ շնչառությունը, երբ արտաշնչումը ներշնչումից երկար է, շատերին օգնում է հանգստացնել մարմինը։
• Քուն։ Արթնանալու հաստատուն ժամ, իսկ քնելուց առաջ վերջին ժամը՝ հանգիստ։
• Շարժում։ Զբոսանք, լող, ձգման վարժություններ, այն, ինչ ձեզ համար հասանելի է և հաճույք է պատճառում։
• Ավելի քիչ կոֆեին և ալկոհոլ, եթե նկատում եք, որ դրանք ուժեղացնում են ախտանիշները։

Եթե դեղեր են պետք, դրանք նշանակում է բժիշկը։ Ինքնուրույն մի՛ սկսեք և մի՛ դադարեցրեք դեղեր ընդունելը։

Որտեղից սկսել

Մեր կայքում կարող եք անցնել PSS-10 (սթրեսի մակարդակ) և HAM-A (տագնապը մարմնում) թեստերը. դրանք մի քանի րոպե են տևում։ Թեստերը ախտորոշում չեն դնում, բայց օգնում են հասկանալ, թե որքան լարվածություն է կուտակվել։ Եթե ուզում եք միասին պարզել, թե ինչ է կատարվում ձեր մարմնի հետ սթրեսի ժամանակ, գրանցվեք անվճար 15 րոպեանոց ծանոթության տեսազանգի համար. կքննարկենք, թե որտեղից սկսել։