Ապատիա. պատճառները, տարբերությունը դեպրեսիայից և ինչ անել

«Ոչինչ չեմ ուզում»։ Այսպես են հաճախ նկարագրում ապատիան։ Ո՛չ տխրություն է, ո՛չ ցավ, այլ դատարկություն և անտարբերություն։ Գործերը տեղից չեն շարժվում, սիրելի զբաղմունքները չեն ուրախացնում, հաղորդագրություններին պատասխանելու ուժ չկա, և դեռ մի բան էլ ձեզ նախատում եք ծուլության համար։ Ապատիան հաճախ է հանդիպում, և այն բնավորության գիծ չէ։ Սովորաբար դա ազդանշան է, որ կյանքում կամ օրգանիզմում ինչ-որ բան ուշադրության կարիք ունի։

Ինչ է ապատիան

Ապատիա են անվանում հետաքրքրության, ցանկության և նախաձեռնության նվազումը՝ համեմատած նախկինի հետ։ Կարևոր է՝ ապատիան ախտորոշում չէ, այլ ախտանիշ, որը հանդիպում է շատ տարբեր վիճակների ժամանակ։ 2018 թվականին մասնագետների միջազգային խումբն այն նկարագրեց որպես նպատակային գործունեության նկատելի նվազում, որն ազդում է կյանքի մի քանի կողմերի վրա՝

• Վարք և մտքեր՝ դժվար է գործ սկսել, ծրագրեր չկան, ամեն ինչ հետաձգվում է։
• Հույզեր՝ զգացմունքները բթացել են, և՛ լավը, և՛ վատը քիչ արձագանք են առաջացնում։
• Շփում՝ չի ուզվում հանդիպել և խոսել մարդկանց հետ, նույնիսկ մտերիմների։

Երբեմն ապատիան տևում է մի քանի օր ծանր շաբաթից հետո, և դա հոգնածության նորմալ արձագանք է։ Ավելի ուշադիր պետք է լինել, երբ այն շաբաթներով է պահպանվում և խանգարում է ապրել։

Ապատիայի պատճառները

Ապատիան շատ պատճառներ ունի, և հաճախ դրանք մի քանիսն են միաժամանակ։

• Հյուծվածություն և քրոնիկ սթրես։ Երկարատև ծանրաբեռնվածություն, հիվանդ հարազատի խնամք, քնի պակաս։ Օրգանիզմը խնայում է ուժերը, և առաջինը կորչում են ցանկությունները։
• Հուզական այրում։ Եթե անտարբերությունը վերաբերում է հիմնականում աշխատանքին, իսկ արձակուրդում ավելի թեթև է, դա կարող է այրման նշան լինել։
• Դեպրեսիա։ Հետաքրքրության և մոտիվացիայի կորուստը դրա հիմնական նշաններից է։
• Սուգ և կյանքի մեծ փոփոխություններ՝ կորուստ, տեղափոխություն, ամուսնալուծություն։ Կորստից հետո ապատիան կարող է լինել սգի մի մասը։
• Մարմնական պատճառներ։ Վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի անբավարարությունը (հիպոթիրեոզ) առաջացնում է ուժեղ հոգնածություն, կենտրոնանալու դժվարություն և ընկճված տրամադրություն։ Երկաթապակաս սակավարյունությունը դրսևորվում է հոգնածությամբ և ուժերի անկմամբ։ Հոգնածություն լինում է նաև շաքարային դիաբետի, քնի ժամանակ շնչառության կանգերի (ապնոէ) և հորմոնալ փոփոխությունների ժամանակ, ինչպես նաև որոշ վիրուսային վարակներից հետո, օրինակ՝ COVID-19-ից։ Ապատիան հաճախ է հանդիպում նաև նյարդաբանական հիվանդությունների դեպքում՝ ինսուլտից հետո, Պարկինսոնի հիվանդության և դեմենցիայի ժամանակ։
• Դեղամիջոցներ։ Որոշ դեղեր կարող են թուլություն և հույզերի բթացում առաջացնել։ Նկարագրված է, օրինակ, ապատիա որոշ հակադեպրեսանտներ ընդունելիս, թեև այն դեռ բավարար ուսումնասիրված չէ։ Եթե կասկածում եք, որ կապ կա դեղի հետ, ինքնուրույն մի՛ դադարեցրեք այն. քննարկեք դա այն բժշկի հետ, որը նշանակել է դեղը։

Ապատիա՞, թե՞ դեպրեսիա

Ապատիան և դեպրեսիան հաճախ միասին են լինում, և դրանք տարբերելը երբեմն դժվար է նույնիսկ մասնագետների համար։ Բայց տարբերություն կա։ Դեպրեսիայի դեպքում, բացի անտարբերությունից, սովորաբար լինում են նաև ծանր զգացումներ՝ ճնշված տրամադրություն, տխրություն, մեղքի զգացում, «ես ոչինչ չարժեմ» մտքեր, անհուսություն։ Ապատիայի դեպքում կարող է չլինել ո՛չ տխրություն, ո՛չ ցավ. կա անտարբերություն, և ոչինչ անելու ցանկություն չկա։

Կողմնորոշիչը հետևյալն է. եթե ընկճված տրամադրությունը կամ հետաքրքրության կորուստը պահպանվում է օրվա մեծ մասում, գրեթե ամեն օր, երկու շաբաթից ավելի, արժե ստուգել՝ արդյոք դա դեպրեսիա չէ։ Մեր կայքում կա PHQ-9 թեստը (դեպրեսիայի հարցաշար) և կարճ WHO-5-ը, որը ցույց է տալիս վերջին երկու շաբաթվա բարեկեցության մակարդակը։

Ապատիա՞, թե՞ ծուլություն

Ծուլություն հաճախ անվանում են այն, ինչը ծուլություն չէ։ Սովորական ծուլության դեպքում չեք ուզում անել կոնկրետ, ձանձրալի մի բան, բայց հաճելին դեռ գրավում է. հետաձգում եք հաշվետվությունը և սիրով հանդիպում եք ընկերների հետ։ Ապատիայի դեպքում ցանկությունը մարում է գրեթե ամեն ինչի նկատմամբ, այդ թվում՝ այն բաների, որոնք նախկինում ուրախացնում էին, և սա նկատելի փոփոխություն է՝ համեմատած նրա հետ, թե ինչպիսին էիք առաջ։ Այս վիճակում ինքներդ ձեզ նախատելն անօգուտ է. ամոթը խլում է վերջին ուժերը և մոտիվացիա չի վերադարձնում։

Ապատիա. ինչ անել

Ապատիայի ժամանակ սովորաբար սպասում են, որ ցանկություն հայտնվի։ Բայց ավելի հաճախ հակառակն է օգնում. նախ փոքր գործողություն, հետո քիչ-քիչ վերադառնում է հետաքրքրությունը։ Այս սկզբունքի վրա է հիմնված վարքային ակտիվացումը՝ կոգնիտիվ-վարքային թերապիայի (ԿՎԹ) մեթոդներից մեկը, որը բրիտանական NICE ինստիտուտը ներառում է դեպրեսիայի բուժման ուղեցույցներում։

• Սկսեք շատ փոքրից։ Ոչ թե «կարգի բերել ամբողջ տունը», այլ «լվանալ մեկ բաժակ»։ Ոչ թե «սպորտով զբաղվել», այլ «դուրս գալ 10 րոպեով»։
• Պլանավորեք, տրամադրության մի՛ սպասեք։ Վաղվա համար գրի առեք մեկ օգտակար և մեկ հաճելի գործ և արեք դրանք, նույնիսկ եթե չի ուզվում։
• Հետո նշեք, թե ինչպես զգացիք։ Հաճախ գործողությունը թեկուզ մի փոքր թեթևություն է բերում, և արժե դա նկատել։
• Վերադարձրեք հիմնականը՝ քնել և արթնանալ նույն ժամին, սնունդ, ցերեկային լույս, շարժում։
• Նվազեցրեք ծանրաբեռնվածությունը, որտեղ հնարավոր է։ Ապատիան հաճախ նշանակում է, որ ուժերը սպառվել են։
• Կապ պահպանեք մարդկանց հետ։ Ընկերոջն ուղարկված կարճ հաղորդագրությունը կամ միասին զբոսանքն արդեն քայլ է։
• Հոգատար եղեք ձեր նկատմամբ։ Խոսեք ինքներդ ձեզ հետ այնպես, ինչպես կխոսեիք հոգնած մտերմի հետ։

Երբ դիմել բժշկին կամ հոգեբանին

Դիմեք ընտանեկան բժշկին, եթե ապատիան պահպանվում է մի քանի շաբաթ, և չեք հասկանում՝ ինչու, կամ եթե այն ուղեկցվում է ուժեղ հոգնածությամբ, քաշի փոփոխությամբ, անընդհատ մրսելու զգացումով, հևոցով կամ այլ նոր ախտանիշներով։ Սովորաբար բժիշկը սկսում է զննումից և արյան հետազոտություններից, օրինակ՝ վահանաձև գեղձի հորմոնների և հեմոգլոբինի։

Հոգեբանի օգնությունն օգտակար է, եթե մարմնական պատճառները բացառված են, կամ զգում եք, որ անտարբերության հետևում կյանքից հոգնածություն է, սուգ, այրում կամ դեպրեսիա։ Թերապիայում մենք պարզում ենք, թե ինչն է խլել ձեր ուժերը, և քայլ առ քայլ վերադարձնում ենք այն, ինչն էներգիա է տալիս։ Եթե աշխատանքի ընթացքում դեղորայք անհրաժեշտ լինի, դրա մասին որոշումը կայացնում է բժիշկը։

Եթե ապատիայի հետ մտքեր են գալիս մահվան կամ ինքներդ ձեզ վնասելու մասին, օգնություն խնդրեք նույն օրը. ասեք մտերմին, գրեք ինձ, իսկ անմիջական վտանգի դեպքում զանգահարեք 911։

Սկսելու համար կարող եք անցնել PHQ-9 և WHO-5 թեստերը մեր կայքում. դա մի քանի րոպե կտևի։ Թեստերը ախտորոշում չեն դնում, բայց օգնում են տեսնել պատկերը և սկսել զրույցը։ Եթե ուզում եք միասին պարզել, թե ինչն է խլել ձեր ուժերը, գրանցվեք անվճար 15 րոպեանոց ծանոթության զանգի համար։ Հանդիպումներն անցկացվում են առցանց կամ առերես՝ Երևանում։