Դեռահասների դեպրեսիա. ինչպես տարբերել անցումային տարիքից

«Նա փոխվել է». այսպես են հաճախ սկսում զրույցը դեռահասների ծնողները։ Փակ դուռ, ականջակալներ, մեկ բառով պատասխաններ։ Հիմնականում սա մեծանալու բնական մասն է։ Բայց երբեմն դյուրագրգռության և մեկուսացման հետևում դեպրեսիա է թաքնված, և այն հեշտ է բաց թողնել, քանի որ դեռահասների մոտ այն այլ կերպ է դրսևորվում, քան մեծահասակների մոտ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով՝ 10-19 տարեկանների մոտավորապես յոթից մեկն ունի հոգեկան առողջության խանգարում, իսկ դեպրեսիան այս տարիքի առողջական հիմնական խնդիրներից է։

Անցումային տարիք, թե՞ դեպրեսիա

Տրամադրության տատանումները, վեճերը, մենակ մնալու ցանկությունը, նոր հետաքրքրություններն ու ընկերները մեծանալու բնական մասն են։ Սովորական վատ տրամադրությունը գալիս ու գնում է. երեկոյան դեռահասը շրխկացնում է դուռը, իսկ առավոտյան ծիծաղում է ընկերների հետ։ Ուշադրություն դարձրեք երեք բանի՝

• Տևողությունը։ Վիճակը պահպանվում է գրեթե ամեն օր երկու շաբաթ և ավելի, ոչ թե մի քանի օր։
• Փոփոխությունը։ Երեխան կարծես ինքը չլինի. թողել է այն, ինչ սիրում էր, հեռացել է ոչ միայն ծնողներից, այլև ընկերներից։
• Ազդեցությունը կյանքի վրա։ Տուժում են ուսումը, քունը, ախորժակը, հարաբերությունները։

Ինչպես է դեպրեսիան դրսևորվում դեռահասների մոտ

Մեծահասակների մոտ դեպրեսիան ավելի հաճախ նման է տխրության։ Դեռահասների մոտ հաճախ առաջին տեղում դյուրագրգռությունն է՝ մշտական զայրույթ, բռնկումներ մանրուքների պատճառով, կոպտություն։ Կարող եք նկատել նաև՝

• Հետաքրքրության կորուստ հոբբիի, սպորտի, ընկերների նկատմամբ, շատ ժամանակ մենակ իր սենյակում կամ հեռախոսով զբաղված։
• Քնի փոփոխություններ. չի կարողանում քնել մինչև ուշ գիշեր կամ, հակառակը, շատ է քնում և այնուամենայնիվ հոգնած է։
• Դպրոցական խնդիրներ. իջնում են գնահատականները, շատանում են բացակայությունները, դժվար է կենտրոնանալ։
• Մարմնական գանգատներ՝ գլխացավեր, փորացավեր առանց հասկանալի պատճառի։
• Ախորժակի և քաշի փոփոխություններ։
• Խոսքեր՝ «ես ոչ մեկին պետք չեմ», «ես ամեն ինչ փչացնում եմ», «ամեն ինչ անիմաստ է»։
• Կտրվածքներ կամ այլ հետքեր ձեռքերին, շոգ եղանակին երկար թևքերով հագուստ, խոսակցություններ մահվան մասին, իր իրերն ուրիշներին նվիրելը, հրաժեշտի հաղորդագրություններ։

Եթե դեռահասը խոսում է ինքնասպանության կամ մեռնելու ցանկության մասին, կամ տեսնում եք ինքնավնասման նշաններ, մի՛ հետաձգեք. օգնության դիմեք հենց նույն օրը։ Եթե վտանգն անմիջական է, հենց հիմա զանգահարեք 911 և մի՛ թողեք նրան մենակ։

Ինչպես սկսել զրույցը

• Ընտրեք հանգիստ պահ, առանց շտապելու։ Հաճախ ավելի հեշտ է խոսել կողք կողքի՝ մեքենայում, զբոսանքի ժամանակ, միասին ճաշ պատրաստելիս։
• Սկսեք նրանից, ինչ նկատել եք, ոչ թե մեղադրանքից. «Տեսնում եմ, որ վերջերս քիչ ես քնում և համարյա չես հանդիպում ընկերներիդ։ Անհանգստանում եմ քեզ համար»։
• Ավելի շատ լսեք, քան խոսեք։ Պետք չէ միանգամից լուծել խնդիրը։
• Եթե չի ուզում խոսել, մի՛ ստիպեք։ Ասեք, որ կողքին եք, և ավելի ուշ վերադարձեք այդ զրույցին։
• Կարելի է ուղիղ հարցնել. «Լինո՞ւմ են պահեր, երբ մտածում ես, որ չես ուզում ապրել»։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նման հարցը չի ավելացնում ինքնասպանության մտքերը, այլ ավելի շուտ թեթևացում և խոսելու հնարավորություն է տալիս։

Իսկ ահա թե ինչ ավելի լավ է չասել՝

• «Ինքդ քեզ հավաքիր» կամ «Տարիքն է, կանցնի»։
• «Մենք քո տարիքում նման խնդիրներ չունեինք» կամ «Ուրիշների վիճակն ավելի վատ է»։
• «Ամբողջ օրը հեռախոսի մեջ ես, դրանից է»։
• Սպառնալիքներ և պատիժներ՝ ի պատասխան անկեղծ խոստովանության։

Նման խոսքերը, նույնիսկ սիրուց դրդված, դեռահասին սովորեցնում են, որ իր զգացմունքների մասին ավելի լավ է լռել։

Ինչն է օգնում տանը

• Քուն։ 13-18 տարեկաններին օրական 8-10 ժամ քուն է պետք։ Պայմանավորվեք, որ գիշերը հեռախոսը մնա ննջասենյակից դուրս։
• Շարժում և ցերեկային լույս, ավելի լավ է՝ միասին։
• Միասին անելու փոքր գործեր՝ առանց խրատների։
• Ծանրաբեռնվածության ժամանակավոր թեթևացում. անհրաժեշտության դեպքում խոսեք դասղեկի կամ դպրոցի հոգեբանի հետ։

Երբ և ինչպես դիմել օգնության

Եթե նշանները պահպանվում են երկու շաբաթից ավելի կամ խանգարում են սովորել և շփվել, արժե դեռահասի հետ դիմել մասնագետին։ Սկսեք մանկաբույժից կամ ընտանեկան բժշկից, որպեսզի բացառվեն մարմնական պատճառները։ Դեռահասների դեպրեսիայի դեպքում առաջին քայլը սովորաբար հոգեթերապիան է, իսկ 18 տարեկանից փոքրերին հակադեպրեսանտներ նշանակում են միայն մանկական և դեռահասային հոգեբույժի գնահատումից հետո և թերապիայի հետ միասին։

Իմ պրակտիկայում աշխատում եմ նաև դեռահասների հետ։ Հանդիպումն ամրագրում է ծնողը կամ խնամակալը՝ կայքում գրանցվելով՝ իր անունով, իսկ աշխատանքն ընթանում է նրա համաձայնությամբ։ Կարող ենք սկսել ծնողի հետ զրույցից։ Ինձ համար կարևոր է, որ դեռահասն ունենա իր անվտանգ տարածքը, ուստի նախապես պայմանավորվում ենք գաղտնիության մասին և այն մասին, թե երբ ես անպայման կտեղեկացնեմ ծնողներին, օրինակ՝ կյանքին վտանգ սպառնալու դեպքում։

Որտեղից սկսել և ինչպես հոգ տանել ձեր մասին

Դեպրեսիա ունեցող դեռահասի կողքին լինելը ծանր է։ Ծնողի անհանգստությունը, մեղքի զգացումն ու անօգնականությունը միանգամայն հասկանալի են։ Կայքի թեստերը, օրինակ՝ PHQ-9-ը, նախատեսված են մեծահասակների համար, ուստի մի՛ առաջարկեք երեխային լրացնել դրանք։ Բայց դուք ինքներդ կարող եք անցնել դրանք. WHO-5 կամ սթրեսի PSS-10 թեստը կօգնի հասկանալ, թե որքան ուժ է ձեզ մնացել։

Եթե վստահ չեք, թե ինչ է կատարվում, գրանցվեք անվճար 15 րոպեանոց ծանոթության տեսազանգի։ Կքննարկենք, թե ինչ եք նկատում, և միասին կորոշենք առաջին քայլը։ Հանդիպումներն անցկացվում են առցանց կամ առերես Երևանում՝ հայերեն կամ ռուսերեն։