Բիպոլյար խանգարում. ինչ է այն, նշանները և ինչպես է բուժվում

Բիպոլյար խանգարումը հաճախ շփոթում են տրամադրության սովորական տատանումների հետ՝ «ես բիպոլյար եմ, օրվա մեջ տասն անգամ տրամադրությունս փոխվում է»։ Իրականում սա հոգեկան առողջության կոնկրետ վիճակ է, և արժե այն ճիշտ հասկանալ՝ և՛ նրանց համար, ովքեր իրենց ճանաչում են այս նկարագրության մեջ, և՛ նրանց ընտանիքների համար։ Ես հոգեբան եմ, ոչ թե հոգեբույժ։ Այս հոդվածը տեղեկատվական է. բիպոլյար խանգարման ախտորոշումն ու դեղորայքը հոգեբույժի գործն են։ Կպատմեմ, թե ինչ է այս վիճակը, և ինչով կարող է օգնել հոգեբանը բժշկական բուժմանը զուգահեռ։

Ի՞նչ է բիպոլյար խանգարումը

Բիպոլյար (երկբևեռ աֆեկտիվ) խանգարումն ազդում է տրամադրության, էներգիայի, ակտիվության և մտածողության վրա։ Մարդն ունենում է դեպրեսիայի դրվագներ և մանիայի կամ դրա ավելի մեղմ ձևի՝ հիպոմանիայի դրվագներ։ Դրվագների միջև տրամադրությունը կարող է կայուն մնալ շաբաթներ, ամիսներ, նույնիսկ տարիներ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության գնահատմամբ՝ աշխարհում մարդկանց մոտ 0,4%-ն ունի բիպոլյար խանգարում։

Մանիայի և հիպոմանիայի նշանները

• անսովոր բարձր, ոգևորված կամ դյուրագրգիռ տրամադրություն
• շատ էներգիա և քնի զգալիորեն ավելի քիչ կարիք՝ առանց հոգնածության
• արագ խոսք, մտքերն արագ փոխարինում են միմյանց
• ինքնագնահատականի չափազանց բարձրացում, մեծ ծրագրեր
• ռիսկային որոշումներ՝ մեծ ծախսեր, անսպասելի ուղևորություններ, մեքենայի անզգույշ վարում

Ծանր մանիայի ժամանակ մարդը կարող է կորցնել իրականության հետ կապը և ունենալ համոզմունքներ, որոնք ուրիշները չեն կիսում։ Հիպոմանիան նման է, բայց ավելի մեղմ։ Այն կարող է թվալ պարզապես շատ լավ շրջան, և դա պատճառներից մեկն է, որ այն հաճախ չեն նկատում։

Դեպրեսիվ դրվագի նշանները

Ընկճված տրամադրություն, հետաքրքրության և հաճույքի կորուստ, հոգնածություն, քնի և ախորժակի փոփոխություններ, կենտրոնանալու դժվարություն, մեղքի զգացում, անհուսություն, երբեմն՝ մահվան մասին մտքեր։ Դրվագի մասին խոսում են, երբ այս ախտանիշները պահպանվում են օրվա մեծ մասը, գրեթե ամեն օր, առնվազն երկու շաբաթ։

I և II տիպեր. պարզ բառերով

• Բիպոլյար I տիպ. եղել է առնվազն մեկ մանիակալ դրվագ, որը տևել է առնվազն մեկ շաբաթ կամ այնքան ծանր է եղել, որ հիվանդանոցային բուժում է պահանջվել։ Սովորաբար լինում են նաև դեպրեսիվ դրվագներ։
• Բիպոլյար II տիպ. լինում են դեպրեսիվ դրվագներ և հիպոմանիա, բայց լիարժեք մանիա երբեք չի լինում։ II տիպը «թեթև» տարբերակ չէ. դեպրեսիվ շրջանները կարող են երկար և ծանր լինել։

Ինչով է այն տարբերվում սովորական տատանումներից և «սահմանայինից»

Բոլորն էլ ունենում են վերելքներ և անկումներ՝ լավ օր, վատ երեկո։ Բիպոլյար խանգարման դեպքում դրվագները սովորաբար տևում են օրեր կամ շաբաթներ, հստակ տարբերվում են մարդու սովորական վիճակից և ազդում են աշխատանքի, հարաբերությունների և քնի վրա։

Բիպոլյար խանգարումը հաճախ շփոթում են նաև սահմանային անձնային խանգարման հետ։ Վերջինիս դեպքում տրամադրությունը փոխվում է կտրուկ և հաճախ, և դրվագները տևում են մի քանի ժամից մինչև մի քանի օր։ Բիպոլյար խանգարման դեպքում դրվագն ավելի երկար շրջան է՝ էներգիայի, քնի և ակտիվության փոփոխություններով։ Դրանք կարող է տարբերել միայն մասնագետը, և երբեմն մարդն ունենում է երկուսն էլ։

Ինչպես են ախտորոշում

Բիպոլյար խանգարման համար արյան անալիզ կամ գործիքային հետազոտություն չկա։ Հոգեբույժը մանրամասն հարցնում է կյանքի ընթացքում ձեր տրամադրության փոփոխությունների, նախկին դրվագների, քնի և ընտանեկան պատմության մասին, և հաճախ, ձեր համաձայնությամբ, ուզում է խոսել նաև ձեր մտերիմներից մեկի հետ։ Բժիշկը կստուգի նաև մարմնական պատճառները, օրինակ՝ վահանաձև գեղձի խնդիրները։

Հարցաշարով բիպոլյար խանգարում ախտորոշել հնարավոր չէ. NICE-ը խորհուրդ չի տալիս առաջնային բուժօգնության մակարդակում այն հայտնաբերելու համար հարցաշարեր օգտագործել։ Մեր կայքի PHQ-9 թեստը չափում է դեպրեսիայի ախտանիշները և բիպոլյար խանգարում չի հայտնաբերում։

Եթե երբևէ ունեցել եք անսովոր բարձր էներգիայի, քնի քիչ կարիքի և արագ մտքերի շրջաններ, ասեք բժշկին նախքան հակադեպրեսանտ ընդունել սկսելը։ Բիպոլյար խանգարման դեպքում հակադեպրեսանտները սովորաբար առանձին չեն նշանակում, այլ միայն տրամադրության կայունացուցիչի հետ միասին, քանի որ դրանք կարող են մանիա հրահրել։ Դեղորայքի ընտրությունը միշտ հոգեբույժի որոշումն է։

Բուժելի՞ է բիպոլյար խանգարումը

Սա երկարատև վիճակ է, և շատ դեպքերում բուժումը շարունակվում է տարիներ, հաճախ՝ ամբողջ կյանքում։ Այն ընդմիշտ չի անհետանում, բայց բուժումն օգնում է կառավարել ախտանիշները և բարելավել կյանքի որակը։ Սովորաբար բուժումը համատեղում է մի քանի բան՝

• դեղորայք, որը նշանակում և վերահսկում է հոգեբույժը, օրինակ՝ տրամադրության կայունացուցիչներ։ Մի՛ դադարեցրեք այն ինքնուրույն, նույնիսկ երբ ձեզ լավ եք զգում։
• բիպոլյար խանգարման համար մշակված հոգեբանական օգնություն՝ հոգեկրթություն, ԿՎԹ, միջանձնային և սոցիալական ռիթմերի թերապիա, աշխատանք ընտանիքի հետ։
• կայուն օրվա ռեժիմ և բավարար քուն։

Ինչ է անում հոգեբանը բժշկական բուժմանը զուգահեռ

Իմ դերը հոգեբույժին փոխարինելը չէ, այլ նրա հետ միասին աշխատելը։ NICE-ի և NHS-ի նկարագրությամբ՝ բիպոլյար խանգարման դեպքում հոգեբանական աշխատանքը ներառում է՝

• Հասկանալ վիճակը. ինչ է դրվագը և ինչով է օգնում բուժումը (հոգեկրթություն)։
• Ճանաչել ձեր անձնական վաղ նախանշանները, օրինակ՝ սովորականից երկու ժամով պակաս քնել, միանգամից շատ գործեր սկսել կամ հեռանալ մարդկանցից։
• Կազմել վիճակը կայուն պահելու պլան. ինչ եք անում դուք և ձեր ընտանիքն առաջին նշանների ժամանակ, և երբ է պետք զանգել բժշկին։
• Պահել կայուն ռեժիմ՝ քնի, սննդի և ակտիվության կանոնավոր ժամերով։ Քնի պակասը, սթրեսը, չափազանց զբաղվածությունը, ժամային գոտիները փոխող երկար թռիչքները, ալկոհոլն ու թմրանյութերը կարող են դրվագ հրահրել։
• Աջակցել ընտանիքին. ինչպես խոսել, ինչպես օգնել առանց վերահսկելու, ինչպես հոգ տանել նաև իրենց մասին։

Բիպոլյար խանգարում ունեցող մարդկանց մոտ ինքնասպանության ռիսկն ավելի բարձր է։ Եթե ինքնասպանության մտքեր են հայտնվել ձեզ կամ ձեր մտերիմ մարդու մոտ, մի՛ սպասեք. դիմեք բժշկին հենց նույն օրը։ Անմիջական վտանգի դեպքում զանգահարեք 911։

Որտեղից սկսել

Եթե այս նկարագրության մեջ ճանաչում եք ձեզ կամ մտերիմ մարդուն, առաջին քայլը հոգեբույժի գնահատումն է։ Եթե չգիտեք՝ ում դիմել, կամ բուժմանը զուգահեռ աջակցություն եք ուզում ձեզ կամ ձեր ընտանիքի համար, գրանցվեք 15 րոպեանոց անվճար ծանոթության տեսազանգի։ Անկեղծ կասեմ, թե ինչով կարող եմ օգնել, և երբ է ավելի լավ սկսել բժշկից։ Հանդիպումներն անցնում են հայերեն կամ ռուսերեն՝ առցանց ցանկացած երկրից կամ առերես Երևանում։